Thang Điểm Tiên Lượng Bảo Tồn Chi MESS

Thang điểm **MESS (Mangled Extremity Severity Score - Điểm độ nặng chi dập nát)** được phát triển vào năm 1990 bởi Johansen và cộng sự. Đây là một thang điểm định lượng lâm sàng vô cùng giá trị trong cấp cứu ngoại chấn thương chỉnh hình và phẫu thuật mạch máu, giúp các phẫu thuật viên nhanh chóng đưa ra quyết định khó khăn: **nên cố gắng phẫu thuật bảo tồn chi bị tổn thương dập nát nặng hay nên chỉ định cắt cụt chi sớm** để cứu tính mạng bệnh nhân khỏi hội chứng tái tưới máu hoại tử độc tố.

1. Bốn tiêu chí chấm điểm của MESS

Điểm MESS được tính bằng tổng điểm của 4 tiêu chí lâm sàng sau:

• Tổn thương xương và phần mềm:
  • Năng lượng thấp (Vết thương do dao đâm, súng lục, gãy xương đơn giản) - **1 điểm**.
  • Năng lượng trung bình (Gãy nhiều tầng, trật khớp, chấn thương do phanh gấp) - **2 điểm**.
  • Năng lượng cao (Tai nạn giao thông tốc độ cao, súng săn bắn) - **3 điểm**.
  • Nhiễm bẩn nặng / Chấn thương nghiền nát diện rộng - **4 điểm**.
• Thiếu máu cục bộ của chi (Ischemia):
  • Mạch giảm nhẹ, không có dấu hiệu thiếu máu rõ rệt - **1 điểm**.
  • Mất mạch hoàn toàn, thời gian đổ đầy mao mạch chậm, giảm cảm giác - **2 điểm** (nhân đôi lên thành **4 điểm** nếu thời gian thiếu máu > 6 giờ).
• Tình trạng huyết áp (Shock):
  • Huyết áp tâm thu luôn ổn định > 90 mmHg - **0 điểm**.
  • Tụt huyết áp thoáng qua, đáp ứng nhanh với bù dịch - **1 điểm**.
  • Tụt huyết áp kéo dài, sốc nặng cần dùng vận mạch - **2 điểm**.
• Độ tuổi của bệnh nhân:
  • Dưới 30 tuổi - **0 điểm**.
  • Từ 30 đến 50 tuổi - **1 điểm**.
  • Từ 50 tuổi trở lên - **2 điểm** (độ tuổi cao đi kèm nguy cơ xơ vữa mạch máu làm giảm khả năng phục hồi).

2. Ý nghĩa phân tầng điểm số MESS

• Tổng điểm MESS < 7 điểm: Tiên lượng phục hồi tốt. Khuyến cáo **ưu tiên phẫu thuật can thiệp bảo tồn chi** (kết hợp xương, khâu nối mạch máu, chuyển vạt phần mềm).
• Tổng điểm MESS $\geq$ 7 điểm: Tiên lượng bảo tồn thất bại rất cao. Khuyến cáo **cân nhắc chỉ định cắt cụt chi sớm**.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)