Tiêu chuẩn Chẩn đoán Viêm Đường Mật & Túi Mật TG18
Nhiễm trùng đường mật và túi mật cấp tính là những bệnh lý ngoại khoa gan mật nghiêm trọng, có thể diễn tiến nhanh thành sốc nhiễm khuẩn đường mật đe dọa trực tiếp tính mạng bệnh nhân. Đồng thuận quốc tế **Tokyo Guidelines 2018 (TG18)** (cập nhật từ TG13 và TG07) là tiêu chuẩn vàng hiện nay để chẩn đoán xác định và phân cấp độ nặng của hai bệnh lý này.
1. Tiêu chuẩn chẩn đoán Viêm đường mật cấp (Acute Cholangitis)
Chẩn đoán dựa trên 3 nhóm tiêu chuẩn chính:
- A. Phản ứng viêm toàn thân: Sốt và/hoặc rét run, hoặc xét nghiệm thấy bạch cầu tăng / CRP tăng cao.
- B. Tình trạng ứ mật: Lâm sàng có vàng da (Bilirubin toàn phần $\geq$ 34 µmol/L hoặc 2 mg/dL) hoặc xét nghiệm chức năng gan tăng cao (ALP, GGT, AST, ALT > 1.5 lần giới hạn bình thường).
- C. Chẩn đoán hình ảnh: Có giãn đường mật trên siêu âm/CT/MRI, hoặc phát hiện nguyên nhân tắc nghẽn (sỏi đường mật, u đường mật, hẹp cơ vòng Oddi).
*Nghi ngờ chẩn đoán:* Khi có 1 tiêu chuẩn nhóm A + 1 tiêu chuẩn nhóm B hoặc C.
*Chẩn đoán xác định:* Khi có đầy đủ cả 3 nhóm tiêu chuẩn A + B + C.
2. Tiêu chuẩn chẩn đoán Viêm túi mật cấp (Acute Cholecystitis)
- A. Dấu hiệu viêm tại chỗ: Dấu hiệu Murphy dương tính, hoặc ấn đau/sờ thấy khối u vùng hạ sườn phải.
- B. Dấu hiệu viêm toàn thân: Sốt, bạch cầu tăng hoặc CRP tăng.
- C. Hình ảnh học túi mật: Thành túi mật dày (> 4mm), túi mật căng to, sỏi kẹt cổ túi mật, hoặc dịch quanh túi mật.
*Chẩn đoán xác định:* Khi có 1 tiêu chuẩn nhóm A + 1 tiêu chuẩn nhóm B + 1 tiêu chuẩn nhóm C.
3. Phân độ nặng lâm sàng theo TG18
- Độ III (Nặng): Có suy giảm chức năng của ít nhất một hệ cơ quan (Suy tim mạch cần vận mạch, suy thần kinh lơ mơ, suy hô hấp PaO₂/FiO₂ < 300, suy thận Creatinine > 2 mg/dL, suy gan INR > 1.5, suy đông máu Tiểu cầu < 100 G/L). **Chỉ định dẫn lưu đường mật/túi mật giải áp tối khẩn cấp.**
- Độ II (Trung bình): Có kèm theo các dấu hiệu như bạch cầu tăng rất cao, sốt cao > 39°C, tuổi cao $\geq$ 75, vàng da đậm Bilirubin $\geq$ 85 µmol/L (5 mg/dL), hoặc giảm Albumin máu.
- Độ I (Nhẹ): Viêm cấp tính khu trú ở bệnh nhân trẻ khỏe, không có tiêu chuẩn của Độ II hoặc Độ III.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tam chứng Charcot là gì và liên quan thế nào đến TG18?
**Tam chứng Charcot** kinh điển gồm: Đau hạ sườn phải, Sốt rét run, Vàng da. Dù đây là dấu hiệu đặc trưng của viêm đường mật cấp, độ nhạy của nó trên lâm sàng khá thấp (chỉ khoảng 26%). Do đó, hệ thống tiêu chuẩn TG18 tích hợp thêm xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh để tránh bỏ sót bệnh nhân.
Nguyên tắc xử trí cơ bản của viêm đường mật cấp độ III?
Viêm đường mật cấp độ III đi kèm suy tạng là một tình trạng cấp cứu nội - ngoại khoa khẩn cấp. Bệnh nhân cần được dùng kháng sinh phổ rộng liều cao ngay lập tức, hồi sức dịch truyền/vận mạch tích cực và **bắt buộc dẫn lưu đường mật giải áp khẩn cấp** (thường qua nội soi mật tụy ngược dòng - ERCP hoặc dẫn lưu qua da - PTBD).