Hướng Dẫn Chẩn Đoán Viêm Ruột Thừa Cấp Bằng Thang Điểm Alvarado (MANTRELS)
Thang điểm Alvarado (còn được gọi là bảng chỉ số MANTRELS) do bác sĩ Alfredo Alvarado công bố vào năm 1986. Đây là công cụ sàng lọc lâm sàng nổi tiếng nhất trên thế giới giúp bác sĩ Cấp cứu và Ngoại khoa đánh giá xác suất bị Viêm ruột thừa cấp (Acute Appendicitis) ở bệnh nhân đau bụng cấp, từ đó đưa ra thái độ xử trí thích hợp, giảm tỷ lệ mổ trắng (Negative appendectomy rate) cũng như tránh vỡ ruột thừa gây viêm phúc mạc.
1. Tổng Quan & Chỉ Định Lâm Sàng
Thang điểm Alvarado được chỉ định đánh giá ngay khi tiếp nhận bệnh nhân có triệu chứng đau bụng cấp vùng hố chậu phải:
- Bệnh nhân đau hố chậu phải (RLQ pain): Khám lâm sàng kết hợp xét nghiệm công thức máu ngoại vi cấp cứu.
- Định hướng chỉ định chẩn đoán hình ảnh: Quyết định khi nào cần chụp CT-Scanner ổ bụng có thuốc phản quang hoặc Siêu âm hố chậu phải để xác nhận chẩn đoán.
- Chỉ định phẫu thuật nội soi cắt ruột thừa cấp cứu: Xếp loại bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ rất cao để hội chẩn ngoại khoa phẫu thuật sớm.
2. Bảng 8 Tiêu Chí Đánh Giá MANTRELS (Thang Điểm Alvarado)
| MANTRELS | Tiêu chí lâm sàng & Cận lâm sàng | Mô tả triệu chứng chi tiết | Điểm |
|---|---|---|---|
| I. TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG (Symptoms) | |||
| M | Migration of pain | Đau di chuyển từ vùng quanh rốn/thượng vị xuống hố chậu phải. | +1 |
| A | Anorexia | Chán ăn, bỏ bữa hoặc mất cảm giác ngon miệng. | +1 |
| N | Nausea / Vomiting | Có buồn nôn hoặc nôn mửa. | +1 |
| II. TRIỆU CHỨNG THỰC THỂ (Signs) | |||
| T | Tenderness in RLQ | Ấn đau rõ tại hố chậu phải (Điểm McBurney). | +2 |
| R | Rebound tenderness | Phản ứng dội dương tính (Dấu hiệu Blumberg dương tính khi buông tay đột ngột). | +1 |
| E | Elevated temperature | Sốt nhẹ (Nhiệt độ cơ thể ≥ 37.3°C hoặc ≥ 99.1°F). | +1 |
| III. XÉT NGHIỆM CÔNG THỨC MÁU (Laboratory) | |||
| L | Leukocytosis | Bạch cầu tăng > 10,000 / mm³ (> 10 × 10⁹/L). | +2 |
| S | Shift to the left | Chuyển trái công thức bạch cầu (Bạch cầu trung tính Neutrophil > 75%). | +1 |
3. Quy Trình Tính Điểm & Công Thức Alvarado Total
Tổng điểm nằm trong khoảng từ 0 đến 10 điểm:
Hai tiêu chí quan trọng nhất được tính 2 điểm là: Ấn đau hố chậu phải (T) và Tăng số lượng bạch cầu (L).
4. Khuyến Cáo Phân Tầng Xử Trí Theo Hướng Dẫn Hội Phẫu Thuật Cấp Cứu Thế Giới (WSES 2020)
| Tổng điểm | Xác suất Viêm ruột thừa | Thái độ xử trí lâm sàng khuyến cáo |
|---|---|---|
| 1 – 4 điểm | Nguy cơ rất thấp (< 5%) | Loại trừ viêm ruột thừa: Tìm nguyên nhân gây đau bụng khác. Cho bệnh nhân theo dõi ngoại trú, tái khám nếu đau tăng. |
| 5 – 6 điểm | Nghi ngờ (Mức độ trung bình) | Chỉ định Chẩn đoán hình ảnh: Làm Siêu âm hố chậu phải hoặc Chụp CT-Scanner ổ bụng có tiêm thuốc phản quang. Nhập viện theo dõi sát triệu chứng bụng. |
| 7 – 8 điểm | Khả năng cao (~ 80%) | Hội chẩn Phẫu thuật viên Ngoại khoa: Chỉ định phẫu thuật cắt ruột thừa nội soi cấp cứu (hoặc làm CT nếu còn nghi ngờ ở phụ nữ). |
| 9 – 10 điểm | Chẩn đoán gần như chắc chắn (> 95%) | Chỉ định phẫu thuật nội soi cắt ruột thừa cấp cứu ngay lập tức: Không cần làm thêm CT kéo dài thời gian mổ. Kháng sinh dự phòng đường tĩnh mạch trước mổ. |
5. Tài Liệu Tham Khảo
- Alvarado A. A practical score for the early diagnosis of acute appendicitis. Ann Emerg Med. 1986;15(5):557-564.
- Di Saverio S, Podda M, De Simone B, et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World J Emerg Surg. 2020;15(1):27.
- Ohle R, O'Reilly F, O'Brien KK, Fahey T, Dimitrov BD. The Alvarado score for predicting acute appendicitis: a systematic review and meta-analysis. BMC Med. 2011;9:139.
- Bộ Y Tế Việt Nam. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Ngoại khoa Tiêu hóa - Phẫu thuật cắt ruột thừa nội soi. NXB Y học; 2017.
❓ Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs)
Thang điểm Alvarado (MANTRELS) là gì và gồm những tiêu chuẩn nào?
Thang điểm Alvarado là hệ thống tính điểm lâm sàng giúp chẩn đoán sớm viêm ruột thừa cấp dựa trên 8 tiêu chí (MANTRELS): Di chuyển đau hố chậu phải (1 điểm), Chán ăn (1 điểm), Buồn nôn/nôn (1 điểm), Ấn đau hố chậu phải (2 điểm), Phản ứng dội (1 điểm), Sốt ≥ 37.3°C (1 điểm), Tăng bạch cầu ≥ 10,000/μL (2 điểm), Bạch cầu chuyển trái (1 điểm). Tổng điểm tối đa là 10.
Cách phân tầng nguy cơ và hướng xử trí theo thang điểm Alvarado?
Điểm 1-4: Nguy cơ thấp, ít khả năng viêm ruột thừa (cân nhắc ra viện hoặc theo dõi ngoại trú); Điểm 5-6: Nghi ngờ (cần chụp CT-Scanner, siêu âm hoặc nhập viện theo dõi sát); Điểm 7-8: Khả năng cao (chỉ định hội chẩn ngoại khoa để phẫu thuật); Điểm 9-10: Hầu như chắc chắn viêm ruột thừa (phẫu thuật cấp cứu).
Hạn chế của thang điểm Alvarado trong thực tế lâm sàng là gì?
Thang điểm Alvarado có độ nhạy cao nhưng độ đặc hiệu vừa phải. Nó có xu hướng chẩn đoán quá mức ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (dễ nhầm với bệnh lý phụ khoa như vỡ nang de Graaf, thai ngoài tử cung) và chẩn đoán dưới mức ở trẻ em nhỏ hoặc người cao tuổi có triệu chứng không điển hình.