Phân Loại Gãy Xương Hở Theo Gustilo-Anderson
Phân loại **Gustilo-Anderson** là hệ thống phân loại lâm sàng được sử dụng phổ biến nhất trong chấn thương chỉnh hình toàn thế giới. Hệ thống này giúp lượng hóa mức độ nghiêm trọng của chấn thương gãy xương hở dựa trên kích thước vết thương, mức độ dập nát phần mềm và tình trạng cấp máu của chi, từ đó trực tiếp định hướng chiến lược sử dụng kháng sinh dự phòng và phương pháp can thiệp kết xương.
1. Các phân độ Gustilo-Anderson chi tiết
- Độ I: Vết thương rách da sạch kích thước **< 1 cm**, thường do đầu xương gãy chọc thủng da từ trong ra ngoài. Tổn thương phần mềm mức độ tối thiểu, đường gãy xương đơn giản (đường gãy chéo hoặc ngang). Nguy cơ nhiễm trùng rất thấp (0% - 2%).
- Độ II: Vết thương rách da **dài > 1 cm**, không có tổn thương phần mềm lan rộng, không có vạt da bong tróc lớn. Mức độ dập nát phần mềm trung bình, xương gãy có mảnh rời nhỏ. Nguy cơ nhiễm trùng khoảng 2% - 7%.
- Độ III: Tổn thương hở phần mềm rộng (thường vết thương **> 10 cm**), có bong tróc màng xương hoặc mất mô mềm nhiều, hoặc gãy xương kèm theo các yếu tố nguy cơ cao (đất cát bẩn, tai nạn nông nghiệp, súng bắn). Phân loại thành 3 phân nhóm:
- Độ IIIa: Tổn thương phần mềm rộng nhưng **vẫn đủ mô mềm che phủ** xương gãy sau khi đã cắt lọc sạch.
- Độ IIIb: Tổn thương mô mềm nghiêm trọng, **lộ xương** hoặc thiếu hụt màng xương, bắt buộc phải can thiệp chuyển vạt cơ/vạt da để che phủ xương gãy.
- Độ IIIc: Tổn thương gãy xương hở có kèm theo **tổn thương mạch máu chính của chi** cần phải can thiệp khâu nối mạch máu cấp cứu để bảo tồn chi (bất kể tổn thương phần mềm ở mức độ nào).
2. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh theo phân độ Gustilo
Việc lựa chọn kháng sinh dự phòng cấp cứu phụ thuộc chặt chẽ vào độ phân loại:
- Độ I & II: Ưu tiên Cephalosporin thế hệ 1 (như Cefazolin) tiêm tĩnh mạch liên tục trong 24 giờ.
- Độ III: Phối hợp Cephalosporin thế hệ 1 với Aminoglycoside (như Gentamicin) trong 72 giờ.
- Vết thương nhiễm bẩn đất cát hoặc nông nghiệp (nguy cơ uốn ván/kị khí): Bổ sung thêm Penicillin G hoặc Metronidazole.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tại sao chỉ định mổ cắt lọc sớm lại quan trọng trong gãy xương hở?
Gãy xương hở là một cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp. Mục tiêu tối thượng trong vòng 6 giờ đầu là cắt lọc sạch sẽ toàn bộ mô dập nát, lấy bỏ dị vật bụi bẩn, bơm rửa vết thương bằng một lượng lớn nước muối sinh lý để chuyển từ một vết thương bẩn thành vết thương sạch, phòng ngừa viêm xương tủy xương mạn tính.
Độ IIIc có nguy cơ cắt cụt chi cao không?
**Rất cao.** Gãy xương hở độ IIIc đi kèm tổn thương động mạch nuôi chi đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của chi thể. Thời gian thiếu máu nóng chi quá 6 giờ sẽ dẫn đến hoại tử cơ không hồi phục, việc hội chẩn chuyên khoa mạch máu phối hợp chấn thương chỉnh hình cần được thực hiện song song tức thì.